عمومات و اطلاقات امر به دعا ، بدون اختصاص داشتن به لغتى از لغت‌ها يا گونه‌اى از گونه‌ها . و مؤيّد اين است آنچه در جلد نوزدهم بحار به نقل از خطّ شهيد قدّس سرّه ، روايت آمده كه امير مؤمنان عليه السّلام فرمود : رسول خدا صلّى اللّه عليه و إله فرمودند : به درستى كه دعا بلا را رد مىكند ، هرچند كه وقوع آن حتمى شده باشد . وشّاء گويد : به عبد اللّه بن سنان گفتم : آيا در اين خصوص دعاى معيّنى هست ؟ جواب داد : من از امام صادق عليه السّلام پرسيدم . فرمود : آرى . براى شيعيان مستضعف در هر مشكلى از مشكلات دعاى معيّنى است ، و امّا بصيرت يافتگان رسيده [ به مراتب عاليه ] دعايشان پشت مانع نمىماند . « 1 » و نيز شاهد بر آنچه گفتيم ، آن است كه در « كافى » و « تهذيب » و « وسائل » ، روايت مسندى از اسماعيل بن الفضل آمده كه گفت : از حضرت ابى عبد اللّه امام صادق عليه السّلام دربارهء قنوت و آنچه در آن گفته مىشود ، پرسيدم . فرمود : آنچه خداوند بر زبانت جارى كرد و در آن چيز معيّنى نمىدانم . « 2 » چون قنوت و غير آن فرقى ندارد ، و شاهد بر اين ، روايات ديگرى هست كه به جهت رعايت اختصار آن‌ها را نياورديم . اگر بگوييد : در « كافى » و « فقيه » از عبد الرحيم قصير روايت آمده كه گفت : بر حضرت ابى عبد اللّه امام صادق عليه السّلام وارد شدم و عرضه داشتم : فدايت گردم ! من دعايى درست كرده‌ام . فرمود : مرا از درست شده‌ات واگذار ، هرگاه بر تو حادثه‌اى روى آورد ، به رسول خدا صلّى اللّه عليه و إله پناه ببر ، پس دو ركعت نماز بگزار كه آن‌ها را به رسول خدا صلّى اللّه عليه و إله هديه نمايى . « 3 » كه امام صادق عليه السّلام امر فرموده دعاى درست شده ترك گردد ؟ مىگويم : اين امر به‌طور حتم و الزام نيست ، به قرينهء دلايل گذشته بر جواز دعا به هرگونه از سخن كه باشد ، بلكه مراد ، بيان بهترين است . و آن دعايى است كه از امامان معصوم عليهم السّلام گرفته شده باشد ، كه برترى دعاهاى روايت شده از ايشان شكّى ندارد و جاى بحث در آن نيست ، زيرا كه آنان صفات خالق متعال را مىشناسند و چگونگى مسألت و مناجات و اظهار بندگى به درگاه خداى - عزّ و جلّ - را مىدانند و آنچه از ايشان رسيده ، البته تأثيرش مؤكّدتر و به اجابت رسيدنش زودتر است ، كه فرشتگان از ايشان تسبيح و تقديس آموختند ، چنان‌كه در حديث آمده است . هفتم : آيا گذراندن دعا از دل بدون اين‌كه بر زبان آيد ، كفايت مىكند يا نه ؟ ظاهرا كافى نيست ؛ چون به نظر اهل عرف و زبان عربى ، عنوان دعا بر آن صدق نمىكند . اگر بگوييد : در « اصول

--> ( 1 ) . بحار الانوار ، 94 / 89 . ( 2 ) . فروع كافى ، 3 / 340 ، وسائل الشيعه ، 4 / 908 . ( 3 ) . فروع كافى ، 3 / 476 ، من لا يحضره الفقيه ، 1 / 559 .